دانلود رایگان


فرهنگ تحليلي موضوعي آثار منثور شيخ احمد جامي - دانلود رایگان



دانلود رایگان دانلود تحقیق دانشجویی

دانلود رایگان فرهنگ تحليلي موضوعي آثار منثور شيخ احمد جامي فرمت : WORD تعداد صفحه :291

فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده­ی فارسی
پیش گفتار................................. 7-1
نشانه­های اختصاری............................ 8
فصل اوّل: زندگی و مشرب عرفانی احمد......... 35-9
يادداشت­ها................................. 38-36
فصل دوم: مدخل­ها .......................... 271-39
ابدال..................................... 43-40
احسان..................................... 46-44
اخلاص...................................... 51-47
ادب....................................... 58-52
بيداري.................................... 61-59
پير....................................... 66-62
تقوي...................................... 70-67
تفويض..................................... 73-71
توبه...................................... 79-74
توحيد..................................... 85-80
توفيق..................................... 87-86
توكّل ..................................... 93-88
جذبه...................................... 97-94
حال ..................................... 102-98
حرص...................................... 106-103
حقيقت ................................... 110-107
حيرت..................................... 112-111
خانقاه .................................. 116-113
خوف...................................... 121-117
درويش.................................... 126-122
دنيا .................................... 130-127
دولت .................................... 132-131
رجا...................................... 136-133
رحمت..................................... 138-137
روح...................................... 141-139
رياضت.................................... 142-144
زهد...................................... 151-145
سرّ (اسرار)............................... 155-152
سماع..................................... 162-156
شريعت...................................... 163
شكر...................................... 167-164
صبر...................................... 173-168
صوفي....................................... 174
طاعت..................................... 177-174
طلب...................................... 181-178
عشق ..................................... 187-182
عقل ..................................... 190-188
علم ..................................... 198-191
فقر...................................... 203-199
قناعت.................................... 207-204
كرامت ................................... 214-208
كشش........................................ 215
مؤمن..................................... 218-215
مجاهدت .................................. 222-219
محبّت..................................... 229-223
مريد..................................... 235-230
معرفت.................................... 242-236
ناز...................................... 246-243
نصيحت ................................... 249-247
نفس ..................................... 253-250
نياز....................................... 254
وجد ..................................... 258-254
وقت...................................... 263-259
همّت........................................ 264
هوي...................................... 266-264
يقين..................................... 271-267
فهرست منابع و مآخذ...................... 275-272
چکیده­ی انگلیسی


پیشینه­ی تحقیق:
با نگاهی کوتاه به تاریخچه­ي فرهنگ نویسی در زبان فارسی، می­بینیم که تا روزگار معاصر، فرهنگ­ها جنبه ی عام داشته؛ یعنی به یک مقوله یا صنف، دسته و رشته­ی خاصّی اختصاص ندارند. با گسترش دامنه­ی دانش­ها، تکنیک­ها و هنرها، امروزه فرهنگ­های اختصاصی در هر رشته از علوم تهیّه شده است؛ به طوری که بعضی از لغات و اصطلاحات خاصّ آن رشته را در لغت نامه­های معمولی نمی­توان یافت .
متون عرفانی نیز از این تخصّص­گرایی دور نمانده و تاکنون فرهنگ­های متفاوتی در این زمینه به رشته­ی تحریر درآمده است که برخی از آنان به صورت عمومی، بعضی اصطلاحات عرفان و تصوّف را مختصر یا مفصّل شرح داده­اند و برخی از آن­ها درباره­ی اصطلاحات و تعبیرات یک اثر خاص یا یک نویسنده­ي خاص نگارش یافته است. در ذیل به برخی از آن­ها اشاره می شود:
با سیری کوتاه در این آثار، خواهیم دید که همه­ي آن­ها کاملاً تخصّصی بوده و برخی مربوط به آثار منثور و برخی نیز مربوط به آثار منظوم می­باشند و يا برخی بسیار مفصّل و کامل به شرح اصطلاحات و لغات پرداخته، ولی برخی خیلی کوتاه و مجمل به توضیح واژگان پرداخته و البتّه برخی تنها به آوردن معادل­های انگلیسی آن­ها اکتفا کرده­اند. در هر صورت می­توان از همه­ي آن­ها به عنوان فرهنگ­های تخصّصی عرفان و تصوّف یاد کرد.

ضرورت و انگیزه­های تحقیق:
به گمان بنده، برای آشنایی دقیق و کامل با تمام جوانب افکار و اندیشه­های یک صاحب اثر، ضروری است که فرهنگی خاص برای آثار او نوشته شود، چون اثر هر نویسنده يا شاعر در عین تشابه با آثار معاصرانش، تفاوت­های زبانی و فکری نیز با آن­ها دارد و این ضرورت در متون نثر عرفانی بیش از بیش جلوه­گر می­باشد.
با توجّه به این نکات و همچنین جایگاه عرفانی، ادبی، علمی و اجتماعی شیخ بزرگوار احمد جامی نامقی و تأثیر و جایگاه ممتاز این عارف شهیر در خطّه­ي پاک و عارف پرور تربت جام و تعلّق خاطر این مرید نوآموز به این عارف پاک طنیت و ادای دِین به عنوان هم­ولایتی ایشان و نیز پیشنهاد آگاهانه و دلسوزانه­ي استاد بزرگوار جناب آقای دکتر خواجه­ايم، انگیزه­هايی شد تا در مسیر نگارش فرهنگی تحلیلی از اصطلاحات عرفانی آثار منثور ژنده پیل احمد جامی نامقی گام بردارم.


روش تحقیق:
روش کار در این تحقیق به شيوه­ي کتابخانه­ای است. ابتدا پس از مطالعه­ی اجمالی آثار شیخ احمد جام، پنجاه وشش واژه و اصطلاح عرفانی از آثار این عارف ژنده پیل استخراج و هر یک به عنوان یک مدخل در نظر گرفته شد. با توافق استاد محترم راهنما، چند تن از عارفان و صوفیان پیش و پس از احمد جام انتخاب گردید؛ از جمله خواجه عبدالله انصاری، احمد غزّالی، عین القضّات همدانی، ابوالقاسم قشیری و عزّالدّین کاشانی، سپس هر واژه و اصطلاح در آثار اين عارفان جستجو گردید؛ در هر مورد، نظر و دیدگاه نویسندگان آن، مورد بررسی و شناخت قرار گرفت و در ادامه، نظر شیخ احمد جام نیز از آثار وی استخراج و سپس در بیشتر موارد به نوعی مقایسه و نتیجه­گیری پرداخته شد. در ضمن در تعریف لغوی و اصطلاحی واژگان از نظرات بزرگان دیگری بجز افراد مذکور نیز استفاده شد تا اثر از ارزش و عمق بیشتری برخوردار گردد. در بعضي از مدخل­ها، مطلبي ذكر نشده و فقط به مدخل ديگري ارجاع داده شده است. دليل اين كار، اين است كه در آثار احمد جام، مدخل­هايي مانند درويش و صوفي، جذبه و كشش، حقيقت و شريعت و... با هم و در كنار هم آمده و شيخ به نوعي مقايسه پرداخته است؛ به اين دليل، ما آن دو را از يكديگر جدا كرده و در يك مدخل كه در ترتيب حروف الفبا پيش­تر قرار مي­گيرد، كامل توضيح داده­ايم و در مدخل ديگر فقط مطلب را به مدخل پيشين ارجاع داده­ايم.
ناگفته نماند كه کار در زمینه­ي آثار منثور عرفانی احمد جام، بسیار گسترده و مستلزم وقت طولانی بود و نیز به دلیل عدم دسترسی به همه­ی آثار این عارف شهیر با موافقت استاد محترم راهنما، این جستجو و تفحّص در چهار اثر شیخ بزرگوار شامل مفتاح النجات، انس التّائبین، روضه المذنبین و سراج السّائرین انجام گرفت.

ساختار پایان نامه:
پایان­نامه­ی حاضر علاوه بر پیش گفتار، شامل دو فصل کلّی است که در فصل اوّل، زندگی نامه، آثار، ویژگی­های نثر در سده­ی پنجم و ششم هجری و مشرب عرفانی و... را در برمی­گیرد. در فصل دوم، پنجاه و شش اصطلاح عرفانی که از آثار شیخ احمد استخراج، به ترتیب حروف الفبا تنظیم و مرتّب شده و در پایان هم فهرست منابع و مآخذ ذکر شده است.
امید است که این اثر با وجود کاستی­ها و عیب­ها توانسته باشد گامی هر چند کوتاه در راه شناخت جایگاه عارف جلیل القدر شیخ احمد جام و آثار وی برداشته باشد؛ لذا با اعتذار تمام، امیدوارم عذر نگارنده از جهت نقایص احتمالی، مسموع واقع افتد.

احمد سرفرازي
تابستان 1387















فهرست علایم اختصاری:
بی نا= بدون ناشر
بی تا= بدون تاریخ
بی جا= بدون جای انتشار
ج= جلد
در مورد سوره­های قرآن= شماره­ی سوره/شماره­ي آیه
نامقی الف=انس التائبین
نامقی ب= سراج السائرین
ر.ک: رجوع کنید به
ه.ش = هجری شمسی
ه.ج = هجری قمری
همان= شماره­ي پیش از این مأخذ
[.....]= مطالب داخل کروشه، به متن اصلی اضافه شده است.








فصل اوّل
زندگي و مشرب عرفاني شيخ احمد جامي













باسمه تعالي
ستاره­اي بدرخشيد:
شيخ الاسلام معين الدّين ابونصر احمدبن ابوالحسن احمد معروف به ژنده پيل و شيخ جام از عارفان نيمه ي دوم سده ي پنجم و نيمه ي نخست سده ي ششم، به سال 440 هـ . ق ( 398 هـ .ش) در روستاي نامق از توابع ترشيز( كاشمر) در خراسان ديده به جهان گشود.

نام و نسب:
سلسله نسب وي به جرير بن عبدالله بجلي صحابي معروف مي رسد. كنيه ي او ابونصر بود كه به مناسبت نام يكي از فرزندانش اختيار كرده است. لقب هاي وي عبارت اند از: شيخ الاسلام، قدوة الابدال، شهاب الدين، قطب الاوتاد، سلطان الاوليا، معين الملة و الدين ، پير جام و ژنده پيل ( فاضل، 1382: 37) . در باب شهرت او به ژنده پيل بايد گفت: لفظ ژنده ( با فتح اول) در زبان فارسي به معني بزرگ، مهيب، عظيم، شگرف، با صلابت و كلان است، و از اين رهگذر دور نيست كه شيخ احمد را يا به جهت ظاهري يعني بلند بالايي، زورمندي و درشتي جثه و اندام، يا از نظر عظمت و والايي درجه و مقامش در راهبري راهروان از جهت معنوي و عرفاني، و يا شايد به لحاظ اين كه در پند و نصيحت و تذكير سالكان و روندگان طريقت و تصفيه و تهذيب و ارشاد نابسامانان، بسيار سختگير و بي مهابا بوده است، به اين اسم ملقب شده است. گفته شده كه اجدادش از عشيره بجيله در روزگار پيشين به ايران كوچ كرده بودند و ابوالحسن، پدر احمد، در نامق سكونت اختيار كرد. به همين سبب وي و به مناسبت زادگاهش نامق او را نامقي و پس از انتقال به جام او را نامقي جامي خواندند. ( ر. ك: همان: 38) [1]



كودكي، جواني و توبه:
سرآغاز ظهور و نشأت شيخ احمد و آغاز حركت هاي تعليمي و ارشادي وي در هاله ي غليظي از افسانه هاي خيالي و روايت هاي عجيب و غريب پوشيده شده و به خصوص درباره ي دوران كودكي و عهد جواني وي، سخنان عجيبي پرداخته و روايت هايي نامعقول و غير منطقي نقل شده است كه بسياري از آن ها، ادّعاهايي پوچ و بي اساس است كه عدّه اي از مريدان متعصب او همچون سديدالدين محمد غزنوي نقل كرده اند.( همان: 39)
در بين صوفيه كساني بودند كه در واقع از دنيا – دنياي بي بند و باري خويش – به تصوف مي گريختند. ابراهيم ادهم و شبلي حكومت را رها كردند، شقيق بلخي مشغله ي تجارت را رها كرد، ابو محمد سنبكي از راهزني توبه كرد و شيخ احمد جام هم گويند از شراب خواري و تبهكاري خويش به تصوف گريخت. ( ر.ك:زرين كوب، 1385: 166)
جواني شيخ احمد تا هنگام توبه در عشق و شراب و مستي گذشت. او با گروهي از دوستان و همسالان فاسد و ميگسار خويش، حلقه اي داشت كه به نوبت گرد هم مي آمدند و باده گساري مي كردند. اين دوستان هم پياله، در سال هاي پس از توبه نيز گاه مزاحم شيخ مي شدندو شيخ را منغّص عيش خود مي دانستند. گويند: شبي در حلقه ي ياران، كرامتي مشاهده كرد كه شراب او مبدّل به شربت شد، او از اين حادثه، هوشيار و بيدار دل شد و از دوستان گذشته خويش كناره گرفت و روي به عبادت و دينداري نهاد ( زنگنه قاسم آبادي. 1384: 68) [2]
پيش از توبه، به گفته ي خود شيخ احمد در كتاب سراج السائرين، او حتي دو ركعت نماز كامل نمي توانسته به جا بياورد. بيست و دو ساله بودم كه توبه كردم،... و از انواع علوم هيچ چيز ندانستم، و الحمد برنتوانستم خواند و دو ركعت نماز راست نتوانستم كرد. ( جامي نامقي ب ، 1368: 1)
او پس از توبه مدت دوازده سال در كوه نامق و سپس شش سال در كوه بزد درخلوت و انزوا گذراند و پس از آن گويي سفر من الحق الي الخلق را آغاز كرد و براي ارشاد وتوبه گناه دادن گناهان به ميان مردم بازگشت.
او از توبه فرماياني بود كه ابتدا خودش فضيلت توبه ي خالصانه را دريافته بود. او براي تقويت مفهوم توبه در ذهن شنونده و خواننده، جاي جاي در مجالس و تصانيف خود به مضامين دلكش و حكاياتي شورانگيز متوسل مي شود.
احمد جام در مقاله هاي ارزشمندي از توبه و گرانبهايي آن بسيار سخن رانده است. او تن توبه كنندگان را به اسبي نو زين مانند مي كند كه نيازمند به مراقبت رايض وتعهد و تربيت وي است. تن تائب همچون اسبي نوزين است، اگر رايضي وي را بر زين و لگام راست كند، روز حرب گاه خطا نكند، هم نظاره ميدان را شايد و هم غنيمت را شايد و هم هزيمت را. اما اگر اسب ، رياضت نيافته باشد، سركشي كند ... . ( جامي نامقي الف ، 1368: 47)
او در چند اثر خويش بابي جداگانه به مبحث توبه اختصاص داده است. از جمله روضة المذنبين و جنة المشتاقين( باب چهارم)، سراج السائرين (باب ششم)، مفتاح النجات( باب سوم) و حتي كتاب انس التائبين را به پاس خاطر توبه كنندگان و به درخواست آنان نگاشته است.[3]

اعقاب و فرزندان:
برخلاف نظر بعضي از صوفيه كه ازدواج را نهي مي كردند، شيخ احمد جام چهار بار ازدواج كرده و تعداد زنان او را هشت نفر ذكر كرده اند. ( ر.ك : فاضل، 1383: 149) افراد خانواده ي وسيع شيخ احمد كه بيشترشان عنوان خواجه و شهرت جامي يا جامي الاحمدي داشته اند، غالباً از زاهدان پاك رو و پارسا مردان و عارفان پاكيزه سيرت عصر خويش بوده و به مشايخ جام حسن شهرت يافته اند. شيخ جام سي و نه پسر و سه دختر داشته و پس از مرگ آن بزرگوار، چهارده پسر از او باقي مانده است: 1- شيخ ظهير الدين عيسي. 2- عبدالرشيد. 3- جمال الدين ابوالفتح. 4- قطب الدين محمد. 5- صفي الدين محمود.6- ضياء الدين يوسف. 7- شمس الدين مطهر. 8- برهان الدين نصير. 9- فخر الدين ابوالحسن. 10- عميدالدين عبدالله. 11- نجم الدين ابوبكر. 12- بدرالدين ساعد. 13- شهاب الدين اسماعيل. 14- عمادالدين عبدالرحيم.( ر. ك : معصوم شيرازي، بي تا: 2/586)
اعقاب شيخ احمد، پس از جدّ خود در خراسان، فارس و ساير نقاط ايران و همچنين در كشور هاي افغانستان، هند و پاكستان علاوه بر داشتن سمت ارزشمند ارشاد و راهبري خلق به لحاظ زهد و ورع بسيار و اشتهار واقعي و وارستگي و طهارت نفس، اعتباري زايدالوصف داشته اند. بسياري از آنان به سبب شهرت و اعتبار شيخ جام غالباً به حرمت و عزّت و گاهي هم به مقامات سياسي رسيده­اند(ر.ك: كياني، 1380: 323).

مذهب:
مؤلّفان برخي از منابع كوشيده­اند كه احمد جام را شيعي مذهب معرّفي كنند؛ از جمله آن­ها قاضي نورالله شوشتري مؤلّف روضات الجنات في احوال العلما و السادات است. او در جلد يكم كتاب، صفحه هشتاد شيخ جام را شيعي معرفي مي كند. و صاحبان اعيان شيعي و ريحانةالادب نيز شيخ احمد را در شمار رجال شيعي ذكر كرده اند . اوّلاً با توجه به اين كه اصولاً مردان بزرگ صوفيه و مشايخ آزاد انديش اين طريقت در مباحث شرعي، خود را چشم بسته در قيد تابعيت از مصدر و مرجع به خصوصي درنمي آورده، بلكه با جمع بين آرا و سخنان بزرگان مذاهب به مصلحت حال و مقتضاي مقام عمل مي كرده اند. دوم اين كه شيخ احمد از نظر تفكر، ابتكار را مي ستايدو از محصور شدن در محدوده رسوم كهنه و معتقدات بي اساس گذشتگان بيزار و گريزان و به اصل صلح با تمام ملل و مذاهب ديگر معتقد است و به گبر و يهود و ترسا و بت پرست و مسلمان يكسان مي نگرد. مطيع هرجا كه باشد عزيز است، اگر چه در ميان گبر و جهود و ترسا است و بدكار هركجا كه هست بدكار است اگر در كعبه است. ( جامي نامقي ب ، 1368: 17)
سوم اين كه او همه جا با استشهاد به آيات و استناد به احاديث و روايات و ذكر تمثيل و قصه هاي دل انگيز ديني و عرفاني همواره در پي آشتي بين دين و عرفان است و مكتب خود را هوشيارانه به دين و مذهب نزديك مي كند. او در واقع خواهان تفكيك تصوف مذهبي است از تصوفي كه به نوعي رنگ تشكيك يا الحاد داشته است. كلام او بر پايه ي قرآن و سنت و بر مبناي شريعت در مفهوم صوفيانه استوار است.
اينك با اين مقدّمه اگر شيخ احمد جام را يك سنّي معتقد و نسبت به عقايد شيعه با نظري منصفانه برشماريم كاملاً پذيرفتني است البته بايد يادآور شدكه او در ميان مذاهب چهارگانه تسنّن بدون ترديد پيرو طريقه ابوحنيفه نعمان بن ثابت ( م 150 هـ .ق) بوده است. ( ر.ك: فاضل: 1372: 112- 99)


خصوصيّات ظاهري:
با توجه به اين كه نژاد شيخ احمد را عرب و جدّ اعلاي او را جرير بن عبدالله بجلي از صحابه ي پيامبر (ص) دانسته اند، او فردي بلند قامت و نيرومند و دلير بوده چنان كه در زادگاه خويش – نامق – بر همه­ي همسالان خود برتري داشته است. موي سر و محاسنش ميگون و چشمانش شهلا و روي هم رفته رنگ و روي ظاهري او به عرب ها شباهت كاملي نداشت. چنان كه گفته شد شايد لقب ژنده پيل را به مناسبت همين اندام كشيده و توانمند و موافق با رفتار خشم آلود و تندش به او داده اند( ر. ك: غزنوي، 1340: 9).


معلومات شيخ:
بااين كه والدين و خويشاوندان شيخ احمد زراعت پيشه بوده و شيخ مدعي است كه حتي خواندن و نوشتن را به او نياموخته اند، ولي از جست و جو و كاوش در مقالات و مجالس او نيك پيداست كه شيخ در دوران طولاني گوشه نشيني، به موازات تربيت نفس و رياضت، به مطالعه در زندگي پيامبران و تفحّص در آثار مفسّران و متكلمان سرگرم بوده و احوال زاهدان، صالحان و مشايخ صوفيه را با حوصله ي تمام از نظر گذرانيده است.
اشتمال آثار وي با آيات و بازتاب مباحث الهيه در آن و استناد به اقوال و آراي مفسران بزرگ، آگاهي او بر مراتب عرفان و اخبار و قصه هايي از احوال پيروان راستين و استشهاد وي به شعر شاعران و امثال و حكم گران بهاي زبان فارسي و نيز شيوه ي استادانه ي وي در انتخاب واژه هاي اصيل و اصطلاحات سره و پاكيزه ي زبان فارسي از جمله قرايني است كه حاكي از اين مي تواند باشد كه اگرچه شيخ احمد در ابتداي عمر به مكتب نرفت و خط ننوشت، اما در اين فرصت مساعد و طولاني به يقين سرگرم مطالعه و تحقيق بوده و با خودآموزي در آن تربيت كده ي روحاني و انسان ساز، توانسته به مراتب بالا و والايي از آگاهي و شناخت برسد.( ر.ك: همان: 2- 91) [4]


سفرها:
با گذشت چهل سال از عمر شيخ احمد و در حالي كه از پس گوشه نشيني و عزلت به پالودگي و صفا رسيده بود به نيت تعليم و هدايت گمراهان و پند و موعظه ي تبهكاران به ميان مردم آمد.
او به منظور آشنايي بيشتر با مردم، به سير در اطراف سرزمين ها و صحبت با گروه هاي مختلف پرداخت و سفرهاي متفاوتي كرد.
نخستين جايي كه شيخ انتخاب كرد، سرخس بود. در آن شهر ابتدا منزلت او براي مردم ناشناخته بود ولي پس از افازه ي فيض به تدريج شهرت يافت و پيرواني فراهم آورد. از آن جا به روستاي معدآباد( نزديك تربت جام كنوني) رفت و آن جا مقيم شد و به تعليم شاگردان و تأليف كتاب و ارشاد مردم پرداخت. شيخ همچنين به تايباد، بيهق، نيشابور، هرات، مرو، زورآباد، باخرز و بسطام سفرهايي داشته و در پايان عمر نيز سفري به مكه داشت. ( ر.ك: زنگنه قاسم آبادي، 1384: 68) در خلال اين سفر ها، نفوذي كم نظير در طبقات مردم به دست آورد و مردمان گروه گروه با ارادت قلبي و خلوص نيت بر او گرد آمدند.[5]

آثار:
با توجه به اين كه نسب شيخ به عرب مي رسد و در عصر او زبان عربي در ميان صوفيان و عرفا رواج داشته است، اما نكته ي جالب توجه اين كه شيخ احمد هيچ اثري به زبان عربي نداردو اصلاً ادّعايي در عربي داني نداشته است و همه ي كتاب هاي او به زبان فارسي نگارش يافته است چنان كه تذكره ها و كتاب هاي گوناگون بر مي آيد، او در مجموع يك رساله و دوازده كتاب به نثر داردكه در ذيل مختصراً به آن ها اشاره مي كنيم:
2- انس التّائبين: عنوان كامل اين كتاب انس التائبين و صراط الله المبين است. البته در برخي از تذكره ها انيس التائبين ضبط شده است. تاريخ نگارشي آن دقيقاً مشخص نيست. ولي با استناد در دو اثر مفتاح النجاة و بحار الحقيقه از آثار شيخ، درباره ي اين كتاب آمده مي توان آن را مربوط به اواخر سده ي پنجم و يا سال هاي نخستين سده ي ششم هجري دانست. در علت تصنيف اين كتاب آمده است كه پس از ارشاد شيخ احمد، عدهّ ي بسياري از جوانان با شنيدن سخنان شيخ و اندرز هاي دلنشين او، توبه كردند و اين كتاب بنا بر خواست اين گروه نوشته شد. اهتمام شيخ پس از مبحث توبه، بيشترموقوف بر مباحث صوفيانه و توضيح و تعريف اصطلاحات عرفاني و تبيين مسايل اعتقادي متصوفه و شرح نكته ها و اشاره هاي لطيف عارفان و وصف جلوه هاي گوناگون عرفان اسلامي است. لذا او در اين كتاب به بحث در مسايل شرعي نمي پردازد.
در جايي شيخ هدف خود را از نگارش كتاب اين گونه بيان مي­كند: كساني هستند كه در راه بدعت افتاده­اند، و نمي دانند كه در راه بدعت مي روند، مقصود ايشان نه بدعت است، اين عذر از بهر ايشان مي خواهيم و اين كتاب را از بهر ايشان مي كنيم تا بو كه در نگرند و درانديشند و بازگردند... ما اين كتاب را از بهر سود ايشان مي كنيم نه از براي زيان ايشان. ( جامي نامقي، الف 1368: 11)
انس التائبين متني است صوفيانه با نثري نرم، پخته و روان، آميخته با چاشني مطبوع و دلپذير از اصطلاحات و تركيب هاي شيرين متداول در محاوره ي مردم خراسان. لحن منبري و شيوه ي خطابي شيخ در بيان مطالب اين كتاب تأييدي است بر قبول اين نظر كه كتاب بايد از امالي شيخ باشد يعني شاگردان و مريدان از مجالس شيخ كه عمده ي آن ها به صورت سؤال و جواب در بحثي آزاد ترتيب ميافته، يادداشت بر مي گرفته و سپس در فرصتي مناسب آن ها را مرتب كرده و مي نوشتند و البته براي اصلاح نيز يك بار ديگر براي شيخ خوانده مي شده است.
نثر اين كتاب، ساده و غير مصنوع است. از ويژگي هاي نثر اين كتاب مي توان به اين موارد اشاره كرد: كوتاهي جمله ها، به كار نگرفتن واژه هاي مهجور، به كار بردن پيشوند ها و پسوندهاي كهن، دور بودن از سجع و موازنه و صنعت بازي در كلام و نزديك بودن به لهجه ي محاوره و به كار بردن واژه هاي سره و اصطلاحات اصيل زبان فارسي.
از خصوصيّات ديگر سبك شيخ در اين كتاب، لحن دوستانه ي اوست با خواننده ي كتاب خود، به ويژه در هنگامي كه مطلب رو به پايان است و وقت آن است كه نويسنده توجه خواننده را براي نتيجه گيري از مطلب جلب كند. الحذر الحذراي دوستان و مؤمنان! هيچ عيبي نيست بنده ي مؤمن را بتر از حبّ دنيا ( جامي نامقي الف، 1368: 146) النصيحه ! النصيحه ! اي برادران و عزيزان من! هرچه مرا به شما مي بايد در دو جهان به من باد. (همان: 111)
از هنر نمايي شگرف نويسنده در اين كتاب، به كار بردن تشبيهات بسيار ملموس و مثل هاي نغز و دلاويز در انشاي مطلب است كه او توانسته با بكار بردن اين شيوه به سهولت انديشه ي خويش را به ذهن خواننده القا كند. با مار در سوراخ به از آن كه با قرّا در صومعه، زيرا كه مار كه گزد، زيان جان بيش نبود، اما قرّا كه گزد، هم جان بگزد هم ايمان. ( همان، 177)
3- سراج السّائرين: شيخ اين كتاب را در سن 73 سالگي( 513 هـ .ق) در سه جلد و 75 باب تصنيف كرده است. بعد ها يك مجلد از آن در حادثه ي هجوم مغول مفقود شد. شيخ انگيزه ي خود را از تصنيف كتاب اين گونه بيان مي كند: ... اما بدانيد برادران ما كه ما اين كتاب را بر اين ترتيب از اين نهاديم كه در نماز، روزه، زكات، حج، صدقه ... كتاب هاي بسيار ساخته اند، مگر در اين نوع كتاب نساخته اند و اگر ساخته بودند ما نديده بوديم و به ما نرسيده است... ( جامي نامقي ب، 1368: 10) چنان كه از عنوان اين كتاب پديدار است، شيخ با القاي انديشه هاي ژرف و روشنگر خويش اين گونه ياد مي كند: پيران كركس طبع، مريدان شكم باره، خانقاهيان دكّان دار، عالمان سازش كار، قرآن خوانان حرام خوار، شب خيزان بي تمييز، نمازگزاران ريا كار و...
4- روضه المذنبين و جنه المشتاقين: اين كتاب از آثار گران­بهاي صوفيانه در قرن ششم هجري است. در 520 هـ .ق در روزگار سلاجقه،در عصر سلطان سنجر و به نام او نوشته شده است اين كتاب مشتمل بر ساختي زيبا و ارزنده با لحني گيرا و برادرانه و سبكي دلنشين و آموزنده در: اميدوار ساختن نوميدان شكسته دل و عاصيان بشوليده روزگار و به ويژه تازه جوانان گنه كار كه اكنون دست از بي راهي و نابساماني پاك شسته و آگاهانه جوياي راست كاري و بهروزي شده اند. شيخ احمد در اين كتاب همه جا روي سخن با چنين آدميان دارد. او در تصنيف با آوردن تمثيلات نغز و دلپذير و از راه توسل به آيات و اخبار رسول اكرم(ص) و استناد به قصه ها و مثل­هاي پر مغز به جان مي­كوشد تا توبه كاران را از توبه ي خويش پشيمان و دلسرد نكند بلكه ايشان را دل و جرأت دهد و در اين راه ياريشان كند.


مقاله


دانلودمقاله


دانلودمقاله دانشجویی


دانلود رایگان


دانلود رایگان مقاله


دانلود رایگان مقاله داشجویی


تحقیق


تحقیق دانش آموزی


تحقیق دانشجو


مقاله


پاورپوینت


فایل فلش


کارآموزی


گزارش تخصصی


اقدام پژوهی


درس پژوهی


جزوه


خلاصه


بانک مقالات و پایان نامه های دانشجویی

پایان نامه فرهنگ تحليلي موضوعي آثار منثور شيخ احمد جامي. حجم:1542kb | بازدید :256. با نگاهی کوتاه به تاریخچه­ي فرهنگ نویسی در زبان فارسی، می­بینیم که تا روزگار معاصر، …

دانلود پروژه بررسی فرهنگ تحليلي موضوعي آثار منثور شيخ احمد ...

پروژه بررسی فرهنگ تحليلي موضوعي آثار منثور شيخ احمد جامي پژوهش کامل در حوزه زبان و ادبیات فارسی می باشد و در 5 فصل تنظیم شده است.

ادبیات و زبان فارسی - پايان نامه | روش تحقيق | پروژه ...

فرهنگ تحليلي موضوعي آثار منثور شيخ ... و بهارستان جامي: ... تمثيلي هدايت و آل احمد ...

بررسی فرهنگ تحلیلی موضوعی آثار منثور شیخ احمد جامی

پایان نامه آثار منثور شيخ احمد جامي و ... پایان نامه فرهنگ تحليلي موضوعي آثار ...

کلیپ تایم لپس حرکت ابر

تحقیق: علل گرایش جوانان و نوجوانان به سوء مصرف مواد اعتیاد آور

دانلود مقاله امنیت پایگاه داده سرور

بررسي عوامل آنتروپوژنيك و تحولات ژئومورفولوژيكي در زون كپه داغ مطالعه موردی آبریز کوشک آب

پاورپوینت بررسی کتاب ریاضی دوم ابتدایی (فصل اول) .

فایل گزارش کارآموزی نصب ونگهداري موتورخانه، شركت يكتا تاسيسات شيراز.

تحقیق در مورد اثر گرمابرحالت مواد( میعان ) 9ص

تحقیق درباره Windows 98

پاورپوینت درباره صهیونیسم و تأثیرات منفی آن برفرهنگ وتمدن اسلامی

دانلود پاورپوینت درس8تاریخ تشکیل حکومت های مستقل در ایران ..